ge-: Versjèl tösje versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
4.269 bytes toegeveug ,  1 jaar geleden
deil I...
K (Robot: opschonen van oude interwikilinks)
(deil I...)
{{hdHeader|*}}
__FORCETOC__
{{=lim=}}
== Mofers ==
{{-oetspr-}}
=== Veurveugsel ===
*{{wikt|IPA}}: {{IPA|/ˈɣɐ/}} {{lim-dia-ets}}
==== Lemma ====
{{-veurv-|Lèmbörgsj}}
'''ge-''' /ɣə/ (veur klinkers: [[g'-]] /ɣ ~ ʝ/)
'''{{pn}}'''
# vörmp 't voltoeadj deilwaord van e wirkwaord (meis mit 't achterveugsel ''-d(j)'' of ''-e(n)'', zuuch hie-ónger)
#{{sp-hli}} (mit ''-dje'') Maak 'n zèlfstenjig naomswaordj det achter 'n gaedering aan [[veurwèrp]]e verwies.
#: ''bakke'' > ''gebakke''
{{vb1|stein -> '''ge'''steindje}}
#: ''kalle'' > ''gekaldj''
#{{sp-hli}} Maak e wèrkwaordjelik zèlfstenjig naomswaordj det hèrhaoling ódder dórchgenkelikhed aanguuef.
#: ''pakke'' > ''gepak''
{{vb1|kalle -> '''ge'''kal}}
#: ''trèkke'' > ''getroch''
#{{sp-hli}} Maak 'd denderig deilwaordj wèrkwaordjs.
 
{{vb1|wèrke -> '''ge'''wèrk}}
#{{sp-hli}} Guuef 'n verstranging eins wèrkwaordjs aan.
[[Categorie:Veurveugsele (Mofers)]]
{{vb1|wèrke -> '''ge'''wèrke}}
 
#{{sp-hli}} Maak e wèrkwaordjelik zèlfstenjig naomswaordj det oetkómme, hanjeling ódder dórchgank aanguuef.
; Aafbraeking
#{{sp-hli}} Guuef gliekenès ódder verbindjenès aan.
* ge
{{-zèlfh-}}
 
*[1, 2, 3, 4, 5, 6] [[gè-]]
; Raod
Bie sjeibaar wirkwaord kump 't veurveugsel ''ge-'' tössen 'n veurveugsel (meis e veurzitsel) enne stam: ''oetloupe'' > ''oetgeloupe''. 't Veurveugsel ''ge-'' wuuert eweggelaote wen e wirkwaord al 'n ónbenaodrök veurveugsel (wie ''[[be-]]'', ''[[er-]]'', ''[[her-]]'', ''[[ónt-]]'' of ''[[ver-]]'') haet; dit kan bie veurgeplaatsdje veurzitsele veur versjillendje vörm zorge, wie ''dóórbaore'' > ''doorgebaord'', taenge ''doorbáóre'' > ''doorbaord''.
 
Bie de vorm van 't voltoeadj deilwaord zeen versjillendje achterveugsele:
# Sterke wirkwäörd kriege de vorm op ''-e(n)'': ''loupe'' > ''geloupe'', ''kieke'' > ''gekeke'', ''zitte'' [sedere] > ''gezaete'';
# Athematische wirkwäörd kónnen 'ne vorm op ''-n'' kriege (meh neet ummer): ''zeen'' [videre] > ''gezeen'', ''doon'' > ''gedaon'' (meh ''gaon'' > ''gegange'', ''staon'' > ''gestange'', ''slaon'' > ''geslage'');
# Zwake wirkwäörd op 'ne sonorant (mit oetzunjering van ''-r'', ''-ng'' en ''-m'') kriegen 't achterveugsel ''-dj'' (inne stam op ''-j'' vèltj dan dees lètter eweg): ''drejje'' > ''gedrejdj'', ''greie'' > ''gegreidj'', ''kawwe'' > ''gekawdj'', ''betale'' > ''betaaldj'', ''lieëne'' > ''gelieëndj, ''beelje'' > ''gebeeldj'', ''branje'' > ''gebrandj'';
## oppe sonorant ''-r'' kump van aadshaer oet allein 'n ''-d'' (meh allewiel ouch ''-dj''): ''baore'' > ''gebaord(j)'' (meh lèt op bie verbuging ummer: ''gebaordje'');
## oppe sonorant ''-ng'' kump 'n ''-k'': ''stange'' > ''gestangk'' (verbaoge: ''gestangdje'');
## oppe sonorant ''-m'' kump 'n ''-b'' (meis gesjreven es ''-p''): ''remme'' > ''geremb''/''geremp'' (verbaoge: ''geremdje'')
# Zwake wirkwäörd op ''-(r)t'', ''-nt'' of ''-(r)d'' kriegen allein 'n ''-j'': ''kaarte'' > ''gekaartj'' (verbaoge: ''gekaartdje''), ''paote'' > ''gepaotj'' (verbaoge: ''gepaotdje''), ''redde'' > ''geredj'', ''tente'' > ''getentj'' (verbaoge: ''getentdje''), ''verantjwuuerde'' > ''verantjwuuerdj'';
# Zwake wirkwäörd op 'nen angeren obstruent (''-b'', ''-f'', ''-gk'', ''-(n)k'', ''-p'', ''-s'', ''-sj'', ''-(n)tj'') kriege door [[t-deletie]] gènnen oetgank of 't waord mót verbaoge waere: ''häöke'' > ''gehäök'' (verbaoge: ''gehäökdje''), ''bedanke'' > ''bedank'' (verbaoge: ''bedankdje''), ''perse'' > ''gepers'' (verbaoge: ''gepersdje''), ''tagke'' > ''getagk'' (verbaoge: ''getagkdje''), ''plantje'' > ''geplantj (verbaoge: ''geplantjdje'');
# Zwake wirkwäörd op ''-j'' mit 'n verhaole ''-d'' inne stam kriege ''-dj'' mit wegval vanne ''-j'' (en döks ouch klinkerverkorting): ''knoeaje'' > ''geknoeadj'', ''leie'' > ''gelèdj'';
# Zwake wirkwäörd op ''-oew'' of ''-uit'' kónnen 'ne verkortdje klinker kriege: ''troewe'' > ''getroedj''/''getroewdj'', ''spuite'' > ''gespuitj''/''gespötj'' (verbaoge: ''gespuitdje''/''gespötdje'');
# Pseudo-zwake wirkwäörd haje zich ane algemein regels vanne zwake wirkwäörd mit es versjil det 'n verangering inne klinker dan mitklinker optruuedj:
#: ''bringe'' > ''gebrach'' (verbaoge: ''gebrachdje'')
#: ''derre'' > ''gedórs''
#: ''dinke'' > ''gedach'' (verbaoge: ''verdachdje'')
#: ''douge'' > ''gedóch''
#: ''kinne'' > ''gekandj''
#: ''koupe'' > ''gekoch'' (verbaoge: ''gekochdje'')
#: ''ligke'' [ponere] > ''gelag'' (verbaoge: ''gelagdje'')
#: ''melje'' > ''gemaldj''/''gemeldj''
#: ''plökke'' > ''geploch'' (verbaoge: ''geplochdje'')
#: ''rèkke'' > ''geroch'' (verbaoge: ''verrochdje'')
#: ''sjenje'' > ''gesjandj''
#: ''spèlle'' > †''gespaldj''/''gespèldj''
#: ''stèlle'' > †''gestaldj''/''gestèldj''
#: ''strèkke'' > ''gestrèk''/''gestroch'' (verbaoge: ''gestrochdje'' > ''gestrèkdje'')
#: ''tèlle'' > †''getaldj''/''getèldj''
#: ''trèkke'' > ''getroch'' (verbaoge: ''getrochdje'')
#: ''zègke'' > ''gezag'' (verbaoge: *''gezagdje'')
#: ''zeuke'' > ''gezóch'' (verbaoge: ''gezóchdje'')
#: ''zitte'' [ponere] > ''gezatj'' (verbaoge: ''gezatdje'')
# Wiejer guuef 't nag e deil oetzunjering:
#: ''dósse'' > ''gedósse'' (gemingk)
#: ''höbbe'' > ''gadj''
#: ''jage'' > ''gejaag'' (gemingk)
#: ''kónne'' > ''gekós''
#: ''meje'' > ''gemeje'' (gemingk)
#: ''sleipe'' > †''geslèp''/''gesleip'' (verbaoge: ''geslèpdje''/''gesleipdje'')
#: ''smeje'' > ''gesmeje'' (gemingk)
#: ''waeve'' > ''gewaeve'' (gemingk)
#: ''wete''/''weite'' > ''gewós''/''gewete''
#: ''wone'' > ''gewóndj''/''gewoondj''
#: ''zate'' > ''gezate'' (gemingk)
#: ''zeen'' [esse] > ''gewaes''
#: ''zweite'' > ''gezwètj'' (verbaoge: ''gezwètdje'')
 
Wiejer truuedj dökker 'ne stoeattoean op inne stam: ''lae~ve'' > ''gelae\f'', ''kei~me'' > ''gekei\mb''.
 
 
; Net get anges gesjreve
* [[ge]], [[gè]], [[gee]]
 
{{Bakkes-x}}
{{DEFAULTSORT:ge}}

Navigatiemenu